Er zijn van die momenten waarop je midden in een zaal staat, een verhaal vertelt dat je al tientallen keren hebt verteld, en je ziet aan de gezichten dat het voor de mensen in die zaal nieuw is. Confronterend. Herkenbaar. Soms bevrijdend.

Dat is wat er gebeurde tijdens het MODAL-project, een samenwerking tussen ADVN en meemoo over de impact van AI op de Vlaamse erfgoedsector. Ik stond er als keynotespreker. En ik vertelde opnieuw hetzelfde verhaal.

Digitale transformatie is mensenwerk. Of het is niks.

Niet als slogan. Als diagnose.

Hoe het telkens opnieuw misgaat

Organisaties investeren in platformen. In licenties. In implementaties. De mensen die ermee moeten werken, die het moeten begrijpen, bevragen en bijsturen, komen pas op het laatste. Als er nog budget over is.

En dan is het niet de technologie die faalt. Het zijn de randvoorwaarden.

Ik zie het in de erfgoedsector, waar decennia aan collectiekennis zit in de hoofden van mensen die straks met pensioen gaan, en waar AI belooft dat allemaal te ontsluiten. Dat kan. Maar alleen als er nog een mens in het midden staat die begrijpt wat de data betekent, wat er ontbreekt en wanneer een AI-suggestie klopt en wanneer niet.

Zonder die mens krijg je geen ontsluiting van collecties. Je krijgt schaalbare ruis.

Ik zie het bij bedrijven die zeggen te transformeren, maar eigenlijk gewoon een platform installeren. Ik zie het bij overheden die digitale soevereiniteit bespreken als een technisch vraagstuk, terwijl het een politieke keuze is over wat je als samenleving zelf wil kunnen. 83% van de Europese zakelijke clouduitgaven gaat naar Amerikaanse leveranciers. Het echte probleem is niet dat we Microsoft gebruiken. Het echte probleem is dat we het alternatief niet meer kunnen bouwen, omdat de kennis, de mensen en de publieke investeringscapaciteit zijn afgebouwd voordat we doorhadden wat we verloren.

OpenAI trekt de stekker uit Sora 2. Dagelijks 15 miljoen dollar operationele kosten, geen verdienmodel, onhoudbaar energieverbruik. Technisch werkte het. Economisch niet. Dat is op zich al een interessant verhaal. Maar wat het vooral zegt: "het is technisch mogelijk" is niet hetzelfde als "het is levensvatbaar". En die twee worden in het AI-debat nog te veel door elkaar gehaald.

Ik werk aan een masterthesis over digitale transformatie en de socio-technische kloof in organisaties, en die bevestigt wat ik in de praktijk zie. De grootste rem op succesvolle digitale transformatie is niet een gebrek aan technologie. Het is een gebrek aan capaciteit om de randvoorwaarden te organiseren: Data-eigenaarschap. Besluitvormingscultuur. Digitale geletterdheid op alle niveaus. Het vermogen om een architectuurkeuze te begrijpen en te verdedigen.

Dat is wat ik implementatie-incapaciteit noem. En het speelt overal: in KMO's, in overheden, in ziekenhuizen, in erfgoedinstellingen. De tool is er. De mens die ermee overweg kan, ontbreekt.

Waarom digitale vaardigheden in het AI-tijdperk belangrijker zijn dan ooit

De media zaaien angst. Minder IT-vacatures. AI maakt programmeurs overbodig. Waarom nog leren coderen als "vibe coding" bestaat? Het zijn koppen die een vals beeld schetsen.

De IT-markt krimpt niet. Ze transformeert radicaal. En in die transformatie worden digitale vaardigheden, probleemoplossend denken en kritisch redeneren niet minder relevant. Ze worden de schaarse grondstof.

UNESCO en de OECD zijn daar ondubbelzinnig over: de competenties die stijgen in waarde naarmate AI meer taken overneemt, zijn precies de competenties die moeilijk te automatiseren zijn.

  • Kritisch denken en ethisch redeneren.
  • Het vermogen om te begrijpen wat een model wél en níet doet.
  • Contextueel oordelen over door AI gegenereerde output.
  • Samenwerken over grenzen van disciplines en domeinen heen.

Als opleidingshoofd Digitale Innovatie bij HOGENT, de grootste IT-opleiding van Vlaanderen, zie ik dat dagelijks. We leiden geen mensen op die enkel code schrijven. We leiden mensen op die technologie begrijpen, toepassen en verantwoordelijk inzetten. Die de brug slaan tussen tech en mens.

Want in een wereld waar AI overal is, heb je geen IT'ers nodig die alles kunnen genereren. Je hebt mensen nodig die weten wát ze aan het genereren zijn. Die oordelen. Die bijsturen. Die de context begrijpen.

De Beltug-marktstudie van begin dit jaar was hard: voor bijna de helft van de kleine organisaties is "gebrek aan digitale kennis" de voornaamste rem op digitalisering. Niet het budget. De kennis.

En 62% van de kleine bedrijven heeft geen incident response plan. Niet uit onwil, maar uit onmacht. Wie de kennis niet heeft, weet ook niet wat er ontbreekt.

Dat is precies het verhaal dat ik vertel. Aan studenten op onze infodag. Aan bedrijven op DigiDay in Gent en Genk. Aan beleidsmakers, erfgoedprofessionals en iedereen die vraagt of digitale vaardigheden nog zinvol zijn nu AI het overneemt.

Ja. Meer dan ooit. Omdat de technologie de mensen die haar begrijpen harder nodig heeft dan ooit.

Wat ik eigenlijk doe

Wat ik meeneem naar een podium is geen abstracte visie. Het zijn patronen die ik zie in onderzoek én in de praktijk. Bij organisaties die struikelen over dezelfde fouten. Bij studenten die hetzelfde verkeerde beeld meekrijgen over hun toekomst. Bij beleidsmakers die praten over soevereiniteit zonder te begrijpen wat die vraagt.

Mijn verhaal is niet ingewikkeld. Maar ik merk dat het telkens opnieuw gezegd moet worden.

  • Investeer eerst in mensen, dan in tools.
  • Begrijp de technologie, ook als je ze niet zelf bouwt.
  • Digitale transformatie is een keuze, geen update.
  • De technologie verandert. De kern niet.

Zoekt u een keynotespreker die zegt wat niemand durft zeggen over digitalisering? Onderbouwd door onderzoek, geworteld in de praktijk en begrijpelijk voor elk publiek? Laten we praten.